Vinciane De Vriese (1961) studeerde Germaanse filologie (Zweeds & Engels), huwde met Eddy Kastelijn en ze kregen twee zonen en later drie kleinkinderen. Ze werkte 23 jaar bij Fnac in diverse managementfuncties. Sinds 2008 is ze als regiodirecteur dienstencheques Oost-Vlaanderen aan de slag bij Familiehulp. Rode draad in haar loopbaan: mensen motiveren, communicatie naar klanten en, intern in het bedrijf, doelen halen. Ze werkt nog voltijds tot eind maart 2027, daarna gaat ze met wettelijk pensioen. Iets waarnaar ze met gemengde gevoelens uitkijkt.

Op 20 juni 2023 krijgt de man van Vinciane De Vriese de diagnose pancreaskanker. Op 13 februari 2025 sterf hij door euthanasie. Het hele traject duurt twintig intense maanden.

In dit relaas brengt ze de wrijving in beeld die ze ervoeren. Niet om met de vinger te wijzen, maar enkel om aandacht te vragen voor wat misschien systeemfouten of aandachtspunten zijn, waaruit iets geleerd kan worden.

Laat ik vooraf dit duidelijk stellen: we waarderen alle warme zorg, alle deskundigheid, alle hoop en steun en we zijn dankbaar voor de tijd die we nog kregen.

Zonder wrijving géén glans.

Nu ruim anderhalf jaar later merk ik echter dat er zaken in de weg zitten om mijn rouw een plek te geven. Er schuren dingen. Mijn man was burgerlijk ingenieur en stuurde heel wat projecten aan en ja, ook in ons gezin kwam dat naar boven: hoe kunnen we zaken beter doen, wat kunnen we leren uit dingen die ons overkomen of die we deden. Dat doet géénszins afbreuk aan al het goeds dat we realiseerden.

Ik worstel erg met wat volgt: hoe verwoord ik respectvol, begripvol zaken die ongemakkelijk zijn. Om mijn man de eer te betuigen die hij verdient en om zelf het gevoel te hebben dat het delen van onze ervaringen voor lotgenoten een verschil kan maken, probeer ik het. Ook al maakt het misschien weinig verschil.

Uitstel

De diagnose van mijn man in 2023 kwam erg onverwacht. We hadden tot dan toe nauwelijks medische zorgen gekend en weinig ervaring met de medische sector. We raadpleegden veertig jaar dezelfde huisarts (kleine groepspraktijk), we konden erop rekenen en zij lag ook aan de basis van de diagnose. Zoals zovelen konden we rekenen op een proactieve, gedreven arts.

Kort na de diagnose volgde erg snel een operatie in een referentieziekenhuis waar men expertise met dat soort kanker had. We kozen ervoor om in het ziekenhuis waar de diagnose gesteld werd, de behandeling verder te zetten. Onze huisarts ging na vele jaren dienst met pensioen en gelukkig vonden we na wat zoeken, dichtbij een nieuwe groepspraktijk waar we terecht konden.

De operatie werd snel gepland, er was géén tijd te verliezen, acht dagen na de diagnose kon het. We moesten die dag al om 6 uur ’s ochtends in het ziekenhuis zijn voor de operatie om 8 uur. Na een korte, onrustige nacht, wij op tijd naar het ziekenhuis, vol spanning. De diagnose riep nog heel veel vragen op, onzekerheid, verdriet, …

We werden verrast toen we te horen kregen dat de operatie pas om 13 uur zou plaatsvinden. We kregen daar géén uitleg over en concludeerden dat er wellicht een dringender operatie voorrang verdiende. Het wachten duurde lang.

Noodknop niet bereikbaar

De operatie verliep vrij voorspoedig en na een nacht op recovery werd mijn man naar de eenpersoonskamer gebracht. Hij had een blaassonde, een drain en een infuus en kon uiteraard zijn bed niet uit. Na verloop van tijd voelde hij de aandrang om stoelgang te maken en wat bleek, de noodknop was helemaal buiten zijn bereik. Zwak na zijn operatie, riep hij zacht om hulp. Het was de poetsvrouw die hem hoorde en een verpleegkundige ging halen, gelukkig op tijd. Dit gebeurde voor het bezoekuur.

Hij verbleef een week in het ziekenhuis. Na een dag werd de blaassonde verwijderd en kreeg hij een urinaal om in te plassen. Uiteraard kwam ik dagelijks bij hem op bezoek. Gelukkig maar, want die hele week werd het urinaal slechts sporadisch door een verpleegkundige geleegd. Dit ondanks het feit dat er in de loop van de dag heel wat zorgverleners langskwamen. Bij elk bezoek deed ik dat.

Het vertrouwen was zoek

Mijn man werd uit het ziekenhuis ontslagen en er werd vanuit het ziekenhuis thuisverpleging geregeld bij een grote thuisverplegingsorganisatie. Wij begrepen dat er op de dag van het ontslag iemand zou langskomen. Niet dus. Ik contacteerde het ziekenhuis, dat me het nummer van de thuisverpleging doorgaf, maar daar scheen men niet echt van iets te weten. Er werd beloofd dat er iemand zou komen. Die kwam niet. Opnieuw contact met de organisatie, er verscheen uiteindelijk iemand die niets wist over wat er moest gebeuren. Gelukkig had ik goed geluisterd in het ziekenhuis. Maar het vertrouwen was zoek. Ik contacteerde onze huisarts die meteen het nummer van een zelfstandige thuisverplegingsdienst doorgaf, ik belde en alles werd meteen vlot geregeld. Vier verpleegkundigen namen afwisselend de thuiszorg op. Ze kenden onze situatie.

Het herstel na de operatie verliep vlot. Het wachten op de resultaten van de onderzoeken duurde langer dan verwacht. Maar eens die er waren, kregen we meer zicht op onze situatie en omdat er géén uitzaaiingen waren, werd er een aanvullende chemotherapie voorgesteld. Toen die eind augustus moest starten, waren er opnieuw voorafgaande onderzoeken. Dikke pech, op zes weken tijd waren er ineens uitzaaiingen in de lever. Géén aanvullende chemo dus, maar een andere levensverlengende chemo werd begin september opgestart.

Ik werkte voltijds en kreeg heel veel begrip van mijn werkgever, wat me toeliet om bij elke chemo mee te gaan naar de dagkliniek. We werden begeleid door een team van artsen, maar hadden toch meestal dezelfde arts. We gingen met de fiets naar het ziekenhuis, want dat lukte nog goed.

Een verbaasde arts

Los van de vele onzekerheden die aan zo’n traject verbonden zijn – bloedwaarden niet oké, wel of géén chemo, misselijkheid, géén eetlust, … – kreeg mijn man last van erge neuropathie (= aandoening van de zenuwen). Eerst erge pijn, maar al snel met gevoelsverlies en gedeeltelijke verlamming van de spieren. Onze begeleidende arts heeft mijn man nauwelijks fysiek onderzocht. Het bleef voornamelijk bij veel gesprek.

Snel lukte het hem niet meer om met de fiets te rijden. Via de kinesitherapeut die aan huis kwam, kregen we krukken ter beschikking. Daarna gebeurde voor elke chemobehandeling de verplaatsing naar de dagkliniek met de rolstoel van het ziekenhuis. Later kregen we een comfortabelere rolstoel te leen van vrienden. In de dagkliniek zijn de kamers gezellig maar vrij klein. Er was géén ruimte om de rolstoel daarin te parkeren, dus plaatste ik die uit de weg in de grotere ruimte.

Maanden later kregen we bij toeval een grotere tweepersoons behandelingskamer toegewezen waar de rolstoel duidelijk in het zicht stond. Dat verbaasde de arts die op consult kwam erg en die vroeg toen pas meteen een neurologisch consult aan. Die arts kon enkel vaststellen dat de zenuwziekte onherstelbare schade had aangericht. Ze zat zelfs ook al in handen en armen van mijn man, weze het, gelukkig, in mindere mate.

Palliatieve zorg onderbemand

Intussen was mijn man door de chemo zeer veel afgevallen, zo ziek van de nevenwerkingen, zo verzwakt door 30kg gewichtsverlies, dat het niet langer mogelijk was dat hij alleen thuisbleef.

Ik vroeg voltijds medische bijstand aan om er voor hem te zijn en de tijd die we nog hadden zo waardevol mogelijk te maken. Dat was een moeilijke beslissing: voor hoe lang doe ik dit, wat is er mogelijk? Medische bijstand is beperkt in de tijd, dus doseren leek me de boodschap. Ik vroeg een mantelzorgstatuut aan, zorgde voor een gehandicaptenparkeerkaart; er was heel wat administratie te regelen waar ik alleen voor stond.

Ik nam contact op met palliatieve thuiszorg en er volgde een intakegesprek. Eén van de eerste boodschappen die we kregen was dat deze dienst erg onderbezet was en we niet mochten verwachten dat er een grote beschikbaarheid zou zijn. Goed dat er géén valse beloftes werden gemaakt. Anderzijds zorgde dit ervoor dat we ons plan trokken en pas contact opnamen toen het echt niet anders kon.

De artsen adviseerden: “Stel je reis niet uit”.

Er werd Totale Parenterale Nutritie (TPN) opgestart. Daarbij worden voedingsstoffen niet via het maag- darmstelsel ingenomen maar rechtstreeks in de bloedbaan ingebracht. Mijn man reageerde daar na verloop van tijd erg slecht op en na heel wat onderzoeken bleek die reactie zo ernstig voor zijn toestand dat de TPN werd stopgezet.

De ziekte evolueerde ongunstig, de eerste chemo sloeg niet aan. De behandelmogelijkheden waren beperkt, géén immunotherapie of bestralingen mogelijk. Enkel keuze tussen een paar chemo’s, waarvan sommige al géén optie waren omdat ze, gekend, erge zenuwschade veroorzaakten. Er volgden nog heel wat andere nevenwerkingen, onderzoeken, ondersteunende medicatie, … Conclusie: de chemo werd tijdelijk gestopt. Mijn man voelde zich daardoor heel wat beter, terug een beetje mens.

We gingen zelfs op reis (met de rolstoel) met instemming van de arts. Er werd een nieuwe chemo opgestart in juni 2024. De scans wezen uit dat die amper resultaat hadden. Eén van onze zonen woont in het buitenland en we vroegen of we daar nog naartoe konden. De artsen gaven aan dat we dat best niet uitstelden en dus deden we dat. Eerst lazen we goed onze reisverzekeringspolis na en met de arts maakten we duidelijke afspraken over wat we best deden als de ongemakken van de ziekte te erg zouden worden. We genoten met volle teugen van onze laatste reis samen en die leverden schitterende herinneringen op.

Uitbehandeld! “Hoe lang heb ik nog?”

Begin september kreeg mijn man de melding: “U bent uitbehandeld”.

Wat nu? Mijn man vroeg hoe lang hij nog had. Begrijpelijk kon de arts daar géén prognose over geven. We gaven aan dat we voor half februari 2025 een derde kleinkind verwachtten. De arts gaf voorzichtig aan dat het mooi zou zijn mochten we dat nog halen.

De huisarts kwam geregeld langs en volgde ons verder op. Op een bepaald moment kon mijn man niet meer plassen en diende zeer snel gesondeerd te worden. Dit huisbezoek gebeurde na sluitingstijd van de apotheek. Dus dan maar naar een apotheek van wacht. Die gaf aan dat zij dit materiaal niet standaard in huis hadden. Ik vroeg of ze een collega, die ook van wacht was, kon bellen en vragen of die blaassondes in huis had. Niet dus. Gebeld naar de huisarts, die contact opnam met de spoeddienst van het ziekenhuis in de buurt waar ik dan een paar blaassondes kon gaan ophalen. Gelukkig! Toen de spoedarts me vroeg hoe het met mij ging, stroomden de tranen me over de wangen.

Toen er vochtophoping in de buikholte (ascites) opdook, stelde de huisarts voor om met de ziekenwagen naar de spoed te gaan. Deden we. Lang wachten, want je gaat niet dood aan teveel vocht. Uiteindelijk kwamen we op de dienst terecht waar men dit zou behandelen. Als bij toeval zagen we de internist die ooit de diagnose van mijn man gesteld had. Hij was erg bezorgd over mijn man en vroeg wat ons daar bracht. Ik legde het uit. Zijn reactie: “Mevrouw u had naar ons moeten bellen dan had u meteen naar de afdeling kunnen komen en dat ellendig wachten op de spoed kunnen vermijden”.

Klinische studie: goede omkadering

We bleven hoop houden en na een eerste afwijzing voor een klinische studie, kwamen we toch in aanmerking. Start begin november 2024. We werden er erg goed begeleid en voelden ons gezien als patiënt. Al was de behandeling op zich lastig, de omkadering was uitstekend. Eén randbemerking, het gebouw waar deze dienst zat, was tijdelijk in gebruik en was eigenlijk bedoeld voor administratieve diensten. Gevolg: de klimatisatie was niet aangepast aan patiënten en het was er altijd koud. De artsen en verpleegkundigen deden wat ze konden om voor wat comfort te zorgen met dekentjes. Intussen bleken de uitzaaiingen toe te nemen en nam ook de pijn toe.

Er werden naast de klinische studiemedicatie, morfinepleisters opgestart en daar bovenop een resem andere pijnmedicatie. Tijdens het hele traject hield ik nauwgezet in een schrift bij welke medicatie, in welke dosering en op welk tijdstip die moest worden toegediend. Het was een ingewikkelde boekhouding. Ook de feedback geven rond de klinische studie vergde heel wat energie.

De suggestie volgde om opnieuw contact op te nemen met de palliatieve thuiszorg in functie van het opstarten van een pijnpomp. Er kwam iemand langs die de pomp aansloot en ons nauwelijks uitleg gaf. We kregen wel een grote plastic container, waarin alle materiaal zat. De thuisverpleegkundigen werden gecontacteerd en kwamen het nodige voor de pomp doen. Na een paar dagen keek ik in de plastic doos en vond daarin een gelamineerd A4-blad waarop meer uitleg stond. Verrassend. Mijn man was zo ziek dat hij aan de pomp prutste waardoor ze in alarm ging. Stress! Dan maar de thuisverpleegkundige contacteren, die op haar beurt de palliatieve thuiszorg contacteerde om dit op te lossen.

Op zondag viel de pomp uit, de batterijen waren plat en er zaten géén reservebatterijen in de container. Men had ons er niet attent op gemaakt dat dit kon gebeuren en ook niet uitgelegd wie er voor de batterijen moest zorgen. Weer stress! Gelukkig opgelost geraakt.

Informatietekort

Ondanks de morfinepleisters in combinatie met de pijnpomp, waren er andere bijkomende pijnstillers nodig om de doorbraakpijn dragelijk te houden. Dat er op de pomp een boosterknop zat die mijn man zelf kon bedienen, kregen we pas later te horen. Niemand had ons gezegd dat de pijnpomp slechts een deel van de pijnstilling was en er nog veel meer nodig zou zijn om zijn pijn onder controle te houden. Hoe voelde ik mij toen mijn man na drie uren al vroeg: “Hoe lang moet ik nog wachten op een volgende toediening van pijnstilling?”, terwijl er vier uren moest tussen zitten? Ik voelde me zo tekortschieten.

De eindejaarsperiode kwam en op 2 januari 2025 hadden we een afspraak met de arts van de klinische studie. Die werd stopgezet. De ziekte was te ver geëvolueerd en de studiemedicatie leverde onvoldoende resultaat. Laatste hoop weg. We konden er nog enkel voor zorgen dat de pijn zo goed mogelijk onder controle bleef. Mijn man had al bij de opstart alle documenten in orde gebracht voor mogelijke euthanasie. Eind januari volgde een bezoek aan een 2de onafhankelijke arts voor een positief advies daarover. Dat kregen we.

Mijn man was op

Mijn man rukte regelmatig zijn pijnpomp uit. Paniek, opnieuw stress. De thuisverpleegkundigen kwamen langs en prikten hem opnieuw aan. Onze nachten waren erg vaak gebroken. Ik liep doodmoe maar functioneerde op adrenaline. Onze zoon kwam naar België, hij voelde het aan, dit zou allemaal niet lang meer duren.

Ons 3de kleinkind zou op dinsdag 11 februari 2025 geboren worden, omwille van medische redenen. Kort na de middag werd ze effectief geboren. Meteen na haar geboorte gaf mijn man aan dat hij deze week nog euthanasie wou. Het was op. De huisarts kwam langs en we planden de euthanasie voor vrijdag 14 februari. Hij kwam ook ’s anderendaags op woensdag langs en zag hoe moe ik was. Hij schreef een sterk slaapmiddel voor mijn man voor, zodat we allebei toch nog eens een rustige nacht zouden hebben. Niet dus, mijn man werd erg onrustig, rukte tot drie keer die nacht zijn pijnpomp uit, kreeg psychotische wanen, wou mij slaan, klom over de spijlen van het ziekenhuisbed. Wat was ik blij dat mijn zoon bij mij logeerde, dit kon ik alleen niet aan.

De thuisverpleegkundige kwam in het midden van de nacht, maar er waren géén naalden meer om zijn pomp opnieuw aan te prikken. De huisarts was ten einde raad. Hij stelde voor om mijn man met een ziekenwagen naar het ziekenhuis te laten brengen om op de palliatieve eenheid te worden opgenomen. De arts liet ons alleen terwijl wij wachtten op de ziekenwagen.

Die kwam vrij snel. Ik informeerde de verpleegkundige over de situatie en gaf aan dat mijn man niet in het ziekenhuis wou sterven, maar thuis. De ziekenhuizen lagen vol en ze meldden dat er vrijwel nooit via spoed een rechtstreekse opname in een palliatief bed gebeurt. Het aantal palliatieve bedden in ziekenhuizen is erg beperkt. Opname in een drukke periode in het ziekenhuis, met veel opnames voor respiratoire klachten, zou betekenen dat hij wellicht in het beste geval in een tweepersoonskamer zou terecht komen en palliatieve sedatie zou krijgen. Ze nam contact op met de arts van de palliatieve afdeling. De psychotische reactie van sterke slaapmedicatie op zware pijnstilling met morfine is daar gekend. Eén op vijf patiënten krijgt zo’n reactie. De arts stelde voor om wat af te wachten en in de vroege ochtend dan de pijnpomp terug op te starten en de euthanasie te vervroegen naar donderdag 13 februari. Intussen was het slaapmiddel bijna uitgewerkt en werd mijn man rustiger. Palliatieve thuiszorg zorgde voor extra aanprikmateriaal voor de pijnpomp. We verwittigden onze zoon in de materniteit en spraken met de thuisverpleging en de huisarts af dat de euthanasie kort na de middag zou gebeuren. Mijn man was bij volle bewustzijn om zijn beslissing uit te spreken.

Warme momenten en de euthanasie (naalden tekort!)

Zo geschiedde, er volgden nog warme momenten. De materniteit stelde alles in het werk zodat mijn zoon, schoondochter en de nieuwe baby konden komen. Mijn schoondochter uit het buitenland was onderweg, maar zou er niet op tijd geraken. Mijn man kon zijn kersverse kleindochter nog even vast houden en haar iets in het oor te fluisteren. Een toen was het moment daar, dachten we.

Wij begrepen dat het de procedure is bij euthanasie dat de thuisverpleegkundige de patiënt aanprikt voor het infuus, waarna de arts dan het euthanasiemiddel toedient. Palliatieve patiënten zouden moeilijk aan te prikken zijn. De verpleegkundige probeerde tot driemaal toe om mijn man aan te prikken en toen waren de naalden op. Wat nu? Dergelijke medische hulpmiddelen zijn niet vlot bij apothekers te verkrijgen. De verpleegkundige voelde zich hier uiteraard opgelaten bij en excuseerde zich duizend keer. De huisarts belde met de spoedafdeling van het ziekenhuis in de buurt en de extra naalden werden daar opgehaald. Bij terugkomst lukte het aanprikken dit keer meteen. Mijn man gaf een laatste maal aan dat hij de euthanasie echt wilde en een korte tijd later is hij rustig en sereen vertrokken.

Relatief kort na het overlijden van mijn man belde er iemand van palliatieve thuiszorg om een afspraak te maken voor een gesprek. Ik zat op dat moment bij de begrafenisondernemer en nam het gesprek niet aan. Ik hoorde louter het bericht op mijn antwoordapparaat. Ik werd niet opnieuw gebeld en belde ook zelf niet terug.

“Door de voortdurende berichtgeving over de overbelasting bij zorgverleners, word je als patiënt bijna geconditioneerd om alleen hulp te vragen als het echt niet anders kan.”

Tot zover ons verhaal, mijn relaas. Ik heb er tijd voor nodig gehad om in te zien dat ik met de film van bepaalde situaties, die steeds in mijn hoofd bleef draaien, iets moest doen. Om de ervaring een plaats te geven, los te laten. Ik heb het gevoel dat hier zaken uit te leren zijn, maar wie ben ik?

Ik houd het bij wat ik er voor mezelf uit geleerd heb, mijn man kan ik het niet meer vragen, alhoewel we over een aantal voorvallen uit dit relaas wel gepraat hebben en hij er een standpunt, een gevoel bij had.

Door de voortdurende berichtgeving over de overbelasting bij zorgverleners, word je als patiënt bijna geconditioneerd om alleen hulp te vragen als het echt niet anders kan. Wij zijn twee niet-klagers, plantrekkers, willen niet negatief zijn, begrip tonen voor mensen van wie we afhankelijk zijn, denken dat anderen het misschien nog zwaarder hebben, willen niet op de voorgrond treden, niet teveel vragen stellen.

Ik wil niet oordelen, géén advies geven aan professionals, ik hoop enkel dat dit relaas over de beleving en de soms zo verzwarende kiezels en zelfs stenen op het pad van een kankerpatiënt kan helpen om te reflecteren en er misschien hier en daar iets kan veranderen. Dat patiënten in een gelijkaardige situatie minder verzwarende kiezels op hun stenige pad krijgen.

Ik sluit af met een citaat van de Amerikaanse schrijfster en burgerrechtenactivist Maya Angelou:

“I’ve learned that people will forget what you said, people will forget what you did,
but people will never forget how you made them feel”.

Bedankt om dit tot op het einde te lezen.

Blijf op de hoogte met onze nieuwsbrief.

De nieuwsbrief heeft geen vaste periodiciteit. Het enige criterium om hem te versturen is de relevantie van de informatie. We spammen niet! Al geabonneerd? Excuses voor deze herinnering.

Je hebt succesvol gesubscribed!

Ga naar de inhoud