Publicaties & Literatuur
Patient empowerment is een evidence-based concept.
Dit basisboek patient empowerment is het toegankelijk geschreven verslag van het doctoraatsonderzoek van Edgard Eeckman. Welke zijn de concrete ingrediënten van Patient Empowerment? Wat kan het antwoord zijn op de bestaande asymmetrische machtsrelatie tussen patiënt en zorgverlener? Bestellen via Politeia.
Dit praktijkboek voor zorgverstrekkers van Edgard Eeckman & Lynn De Pelsmaeker onderscheidt zich door zijn concrete inslag: het bevat overwegend concrete tips. Elke zorgverstrekker kan zelf kiezen welke tip voor welke zorgvrager in een specifieke situatie aangewezen is. Bestellen via Politeia.
Auteur Edgard Eeckman laat je de moeizame tocht doorheen de zorg van de 70-jarige weduwe Marijke mee beleven. Dit essay bevat de tekst van zijn gelijknamige theatermonoloog, maar bovenal de analyse ervan.
Bestellen via Borgerhoff-Lamberigts.
Dit boek van bewoner Lieve Flour is een aanrader voor iedereen die met ouderenzorg in aanraking komt. Leerrijke reflecties, concrete ervaringen en suggesties voor verbetering. Een krachtige stem uit de praktijk, die raakt, prikkelt en inspireert tot empowerment in woonzorgcentra.
Bestellen via Politeia.
Dit standaardboek (editors en co-auteurs Edgard Eeckman en Petra Van San) is geschreven door bijna 30 professionals uit de praktijk. Het boek vormt een samenhangend geheel dat de meest essentiële communicatievraagstukken behandelt. Het analyseert de bouwstenen van strategische zorgcommunicatie op het niveau van de zorgorganisatie. Bestellen via Politeia.
Literatuur over de onderbouw van patient empowerment
Agner, J., & Braun, K. L. (2018). Patient empowerment: A critique of individualism and systematic review of patient perspectives. Patient Education and Counseling, 101(12), 2054-2064. doi:https://doi.org/10.1016/j.pec.2018.07.026
Atlas, S. W. (2005). Power to the Patient: The Right Choice to Control Health. In S. W. Atlas (Ed.), Power to the Patient: Selected Health Care Issues & Policy Solutions (pp. 1-15). Stanford: Hoover Institution Press.
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. New York: W.H. Freeman.
Beyan, O. D. (2011). Patient Empowerment: Antecedent by Information and Communication Technologies: Lambert Academic Publishing.
Blau, P. M. (1989). Exchange & Power in Social Life. New Brunswick: Transaction Publishers.
Bos, L. (2012). Patient Empowerment: A Two Way Road. In N. Wickramasinghe, R. Bali, R. Suomi, & S. Kirn (Eds.), Critical Issues for the Development of Sustainable E-health Solutions (pp. 203-227): Springer New York.
Brabander, R. d. (2022). Wees positief! Voorbij de retoriek van empowerment in het sociale domein. Amsterdam: Amsterdam University Press.
Brehm, S. S., & Brehm, J. W. (1981). Psychological Reactance: A Theory of Freedom and Control. New York: Academic Press.
Brown, R. (2015). Surviving Medical Care: A Mastocytosis Patient's Journey in the Medical System. Bloomington: iUniverse.
Bukowski, M., Fritsche, I., Guinote, A., & Kofta, M. (2017). Coping with Lack of Control in a Social World. In M. Bukowski, I. Fritsche, A. Guinote, & M. Kofta (Eds.), Coping with Lack of Control in a Social World (pp. 1-12). Oxon: Routledge.
Castro, E. M., Van Regenmortel, T., Vanhaecht, K., Sermeus, W., & Van Hecke, A. (2016). Patient empowerment, patient participation and patient-centeredness in hospital care: A concept analysis based on a literature review. Patient Education and Counseling, 99(12), 1923-1939. doi:https://doi.org/10.1016/j.pec.2016.07.026
Cattaneo, L. B., & Chapman, A. R. (2010). The process of empowerment: A model for use in research and practice. American Psychologist, 65(7), 646-659. doi:10.1037/a0018854
Damiani, R., Treise, D., Kastrinos, A., & Shelton, S. (2019). Practice Makes Empowered: Cultivating Elderly Patients’ Voices to Protect Their Health through an Interactive Training. Health Communication, 34(12), 1494-1501. doi:10.1080/10410236.2018.1500433
Distelmans, W. (2013). Patiënten worden partners. In Y. Nuyens & H. De Ridder (Eds.), Dokter Ik heb ook iets te zeggen (pp. 187-195). Tielt: Lannoo Campus.
Eeckman, E. (2018). Power to the patient? Studying the power balance between patient and GP in relation to Web health information. (Doctor), VUB, Brussels.
Eeckman, E. (2019). Power to the patient? Studying the balance of power between patient and GP in relation to Web health information. In N. Carpentier, F. Colombo, R. Kilborn, L. Kramp, R. Kunelius, M. F. Murru, L. Peja, P. Pruulmann-Vengerfeldt, & S. Tosoni (Eds.), Communication as the intersection of the old and the new: the intellectual work of the 2018 European Media and Communication Doctoral Summer School (pp. 185-198). Bremen: Lumière.
Emerson, R. M. (1970). Power-Dependency Relations. In M. E. Olsen (Ed.), Power in Societies (pp. 44-53). London: The Macmillan Company.
Gabe, J., Kelleher, D., & Williams, G. (2006). Understanding medical dominance in the modern world. In J. Gabe, D. Kelleher, & G. Williams (Eds.), Challenging Medicine (2 ed., pp. xiii-xxxiii). London: Routledge.
Grillo, E. (2005). Foreword. In E. Grillo (Ed.), Power Without Domination: Dialogism and the empowering property of communication (pp. vii-xvii). Amsterdam: John Benjamins.
Halabi, I. O., Scholtes, B., Voz, B., Gillain, N., Durieux, N., Odero, A., . . . Pétré, B. (2020). “Patient participation” and related concepts: A scoping review on their dimensional composition. Patient Education and Counseling, 103(1), 5-14. doi:https://doi.org/10.1016/j.pec.2019.08.001
Henderson, S., Horne, M., Hills, R., & Kendall, E. (2018). Cultural competence in healthcare in the community: A concept analysis. Health & Social Care in the Community, 26(4), 590-603. doi:https://doi.org/10.1111/hsc.12556
Hillier, S. (1987). Rationalism, bureaucracy, and the organization of the health services: Max Weber's contribution to understandingn modern health care systems. In G. Scambler (Ed.), Sociological Theory and Medical Sociology (pp. 194-220). London: Tavistock.
Kaminskiy, E., & Finlay, M. (2019). It Does Take Two to Tango: An Applied Conversation Analysis of Interactions between a Psychiatrist and Service-Users Discussing Medication. Health Communication, 34(13), 1628-1636. doi:10.1080/10410236.2018.1517633
Katz, R. (1984). Empowerment and Synergy: Expanding the Community's Healing Resources. In J. Rappaport, C. Swift, & R. Hess (Eds.), Studies in Empowerment: Steps Toward Understanding and Action (pp. 201-226). New York: The Haworth Press.
Kieffer, C. H. (1984). Citizen Empowerment: A Development Perspective. In J. Rappaport, C. Swift, & R. Hess (Eds.), Studies in Empowerment: Steps Toward Understanding and Action (pp. 9-36). New York: The Haworth Press.
Lee, Y.-J., Shin, S.-J., Wang, R.-H., Lin, K.-D., Lee, Y.-L., & Wang, Y.-H. (2016). Pathways of empowerment perceptions, health literacy, self-efficacy, and self-care behaviors to glycemic control in patients with type 2 diabetes mellitus. Patient Education and Counseling, 99(2), 287-294. doi:http://dx.doi.org/10.1016/j.pec.2015.08.021
Lewis, L. (2020). The power of strategic listening. Lanham: Rowman & Littlefield.
Loncke, P., Raemdonck, T., & Capoen, G. (2018). Het respectboek voor de zorg: Krachtig omgaan met onmacht. Tielt: LannooCampus.
Luhmann, N. (1979). Trust and Power. Chichester: John Wiley.
McLaughlin, K. (2016). Empowerment: A critique. Abingdon: Routledge.
Neville, D. (2004). Putting Empowerment into Practice: Turning rhetoric into reality. London: Whiting & Birch.
Omer, H. (2017). Nieuwe autoriteit ; Samen werken aan een krachtige opvoedingsstijl thuis, op school en in de samenleving (6 ed.). Amsterdam: Hogrefe.
Palumbo, R. (2017). The Bright Side and the Dark Side of Patient Empowerment Co-creation and Co-destruction of Value in the Healthcare Environment. Fisciano: Springer.
Pekonen, A., Eloranta, S., Stolt, M., Virolainen, P., & Leino-Kilpi, H. (2020). Measuring patient empowerment – A systematic review. Patient Education and Counseling, 103(4), 777-787. doi:https://doi.org/10.1016/j.pec.2019.10.019
Peterson, C., Maier, S. F., & Seligman, M. E. P. (1993). Learned Helplessness: A Theory for the Age of Personal Control. Oxford: Oxford University Press.
Rappaport, J. (1981). In Praise of Paradox: A Social Policy of Empowerment Over Prevention. American Journal of Community Psychology, 9(1), 1-25.
Sennett, R. (2012). Together: The Rituals, Pleasures and Politics of Cooperation. New Haven: Yale University Press.
Sennett, R. (2003). Respect in a world of inequality. New York: W. W. Norton & Company.
Snelders, S., & Meijman, F., J. (2009). De mondige patiënt, Historische kijk op een mythe. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker.
Trummer, U. F., Mueller, U. O., Nowak, P., Stidl, T., & Pelikan, J. M. (2006). Does physician–patient communication that aims at empowering patients improve clinical outcome?: A case study. Patient Education and Counseling, 61(2), 299-306. doi:https://doi.org/10.1016/j.pec.2005.04.009
Wendt, R. F. (2001). The Paradox of Empowerment: Suspended Power and the Possibility of Resistance. Westport: Praeger Publishers.
Willis, E. (2006). Introduction: taking stock of medical dominance. Health Sociology Review, 15(5), 421-431.
Het vertrekpunt
Het doctoraatsonderzoek van Edgard Eeckman
De Probleemstelling
Macht in de zorgrelatie?
Welke invloed oefent het internet uit op de machtsbalans tussen patiënt en huisarts? Dat is de probleemstelling waarover Edgard Eeckman zich boog tijdens zijn doctoraatsonderzoek in de media- en communicatiestudies dat hij eind 2018 formeel afrondde.
Om een antwoord te kunnen formuleren, zoomde hij in op wat macht betekent in de relatie zorgvrager-zorgverstrekker. En ook op wat het uitoefenen van macht doet op een mens die niet zonder zorg kan en daardoor afhankelijk en op z’n kwetsbaarst is.
Via die analyse kwam hij bij het concept ‘patient empowerment’ uit. Na zijn doctoraat bevestigden zowel zorgvragers als zorgverstrekkers de relevantie van zijn bevindingen. Dat was de vruchtbare grond waaruit de vzw Patient Empowerment voortkwam.
De kerngedachte
Dit doctoraatsonderzoek legt voor het eerst op een diepgaande manier de machtsdynamiek bloot die in mindere of meerdere mate zowel het gedrag als de communicatie van een patiënt kan beïnvloeden. De focus ligt op de afhankelijkheid die kan ontstaan wanneer iemand ziek wordt en kan gepaard gaan met controle- en autonomieverlies. Deze toegenomen afhankelijkheid kan een negatieve invloed hebben op het welbevinden van de patiënt en weerstand oproepen. De tot nog toe onderbelichte inzichten laten een nog beter begrip toe van elke individuele patiënt en kunnen zijn intrinsieke motivatie verhogen om de behandeling correct toe te passen. Dat kan zowel het genezingsproces, de behandeling, de relatie met de zorgverstrekkers als de gezondheid van de patiënt en het gezondheidszorgsysteem in het algemeen ten goede komen.
Lees DE SAMENVATTING en het belang voor zorgvrager en zorgverstrekker
Lees EECKMAN, E. (2019). POWER TO THE PATIENT? STUDYING THE BALANCE OF POWER BETWEEN PATIENT AND GP IN RELATION TO WEB HEALTH INFORMATION. In N. Carpentier, F. Colombo, R. Kilborn, L. Kramp, R. Kunelius, M. F. Murru, L. Peja, P. Pruulmann-Vengerfeldt, & S. Tosoni (Eds.), Communication as the intersection of the old and the new: the intellectual work of the 2018 European Media and Communication Doctoral Summer School (pp. 185-198). Bremen: Lumière.
De onderzoeksmethode
Edgard Eeckman hanteerde een gemengde onderzoeksmethode. Deze omvatte zowel kwantitatieve als kwalitatieve methodes om een breed scala aan gegevens te verzamelen. Er werd een online enquête uitgevoerd voor patiënten en mensen die zich als gezond beschouwen met 3.053 deelnemers, 24 patiënt-huisartsconsultaties werden gefilmd en de opnames geanalyseerd, follow-up diepte-interviews met de patiënten en de huisartsen die deelnamen aan de observaties, drie focusgroepen met patiënten en mensen die zich als gezond beschouwen en twee groepsdiscussies met huisartsen. De resultaten van de ene methode werden meegenomen bij de voorbereiding van de volgende methode, hetgeen telkens leidde tot verdere verdieping.
Het doctoraat startte met een zeer uitgebreide literatuurstudie om bestaande theorieën en modellen rond macht, machtsuitoefening en weerstand tegen macht in kaart te brengen. Dit stelde Edgard Eeckman in staat om de resultaten van zijn empirisch onderzoek te kaderen binnen een brede theoretische context.
De combinatie van empirisch onderzoek en theoretische analyse maakte het mogelijk om robuuste conclusies te trekken en aanbevelingen te doen voor het verbeteren van patiëntgerichte zorgpraktijken.
Zijn inzichten werden gedurende de vijf jaar dat de vzw Patient Empowerment actief was doorlopend kritisch getest via de talrijke uiteenzettingen aan zorgvragers en aan zorgverstrekkers met uiteenlopende profielen. Verpleegkundigen met en zonder specialisatie, huisartsen, eerstelijnszones, arts-specialisten, ziekenhuizen, woonzorgcentra, …
De reacties en getuigenissen kunnen gelden als kleine en grote case studies die de conslusies verder bevestigden en verfijnden. Die hele periode kan als een soort informeel post-doctoraal onderzoek worden beschouwd.
De conclusies van het onderzoek
Inzichten uit het doctoraatsonderzoek
Het onderzoek van Edgard Eeckman heeft aangetoond dat patient empowerment een cruciale rol speelt in het verbeteren van de gezondheidsresultaten. Een van de belangrijkste conclusies is dat wanneer patiënten actief betrokken zijn bij hun eigen zorgproces, ze niet alleen beter geïnformeerde beslissingen nemen, maar ook meer tevreden zijn met de zorg die ze ontvangen. Daarnaast blijkt dat empowerment leidt tot een grotere therapietrouw en een vermindering van de zorgkosten op de lange termijn. Het onderzoek benadrukt ook het belang van educatie en communicatie tussen zorgverleners en patiënten als essentiële elementen voor succesvol empowerment.
Lees HET THEORETISCH KADER van het doctoraat (in het Engels).
Lees ALLE CONCLUSIES van het doctoraat (In het Engels).